تا خشك كردد آن كاه بريان نمايند فصل در بيان جوارشاتى كه اصل و عمود در انها كمون است [ جوارش كمون جالينوس نافع است از براى فتق و قيله ] جوارش كمون جالينوس نافع است از براى فتق و قيله و ميشكند رياح بارده را و تحليل ميدهد انها را و نافعست از براى كسى كه در معده او طعام هضم نشده باشد صنعت آن بورهء ارمنى نيم جزو فلفل سفيد فلفل سياه زيرهء كرمانى مدبر برك سداب در سايه خشك كرده از هريك يك جزو و شيخ الرئيس ابو على بن سينا كفته كه اين جوارش به دو نسخه ساخته مىشود يكى آنكه جميع اجزاى آن از بوره و غيره مساوى باشند و اين نسخه بهتر است از براى حل طبيعت و نسخه دوم آنست كه بوره را نصف يك جزو ميكنند و اين نسخه بهتر است از براى تقويت معده و برك سداب را اكر بسيار خشك كرده داخل نمايند هر اينه مىباشد مركب بسيار خشك و تلخ مىباشد اسخان آن بدرجهء كمال و اكر سداب بسيار خشك نباشد هر اينه باقى ميماند در آن رطوبت فضلى پس در آن حال چون داخل مركب شود تجفيف آن به حد كمال نميرسد و به اين سبب اذهاب رياح و نفخ بالمره نميكند پس در حقيقت چهار قسم است و هريك از اقسام مذكوره را كاهى ميسرشند بعسل نحل منزوع الاقماع الرغوه به قدر حاجت و كاهى نميسرشند به چيزى بلكه ادويه را كوفته و بيخته پيش از غذا و بعد از غذا توان خورد و آنچه بعسل سرشته باشند بعد غذا موافق‌تر است زيرا كه با عسل اقوى است در تحليل رياح و دافع انها است و هضم غذا و بايد كه بوده باشد عسل آن جيد و سزاوار آنست كه بوده باشد اجزاى اين جوارش جريش بلكه جميع جوارشها بايد كه اجزاى انها را بسيار نرم نكوبند جالينوس كفته كه اين معنى معلوم من شد از آن شخصى كه اين جوارش را ساخته اجزاى آن را بسيار نرم سائيده بسبب عدم علم آن به اين معنى كه اجزاى جوارش را بسيار نرم نبايد سائيد پس نكرديد موجب حل طبيعت آن اصلا بلكه تقويت ادرار كرده پس اظهار كرد اين معنى را به من و متعجب بود و پرسيد از سبب آن و كمان او اين بود كه اين معنى بسبب خصوصيّت مزاج شخصى آن باشد پس چون معلوم كردم من كه سبب آن سحق اجزا است بسيار نرم مرتبهء ديكر اين جوارش ساخته اجزاى آن را بسيار نرم نكوبند پس كرديد تام در عمل خود پس در هر مركّب واجبست رعاية آنچه لايق به حال آنست تا خلل در فعل آن نشود جوارش كمونى ديسوليطس اين نسخه مستعمل جمهور اطبّا است و نيكو است از براى برودت شديد معده و از براى جشاى حامض و شهوت كلبى و فواق امتلائى از كيموسات غليظهء بلغميّه و از براى تبهاى كهنه كه بسبب برودت و سوى هضم باشد صنعت آن جوارش كمونى به نسخهء ديكر كمون كرمانى مدبر بريان بيست درم زنجبيل هشت درم فلفل سياه شش درم بورهء ارمنى يك درم با سه چند ادويه عسل مصفّى مقوم بسرشند شربتى از آن يك درم تا شش درم بعد از آنكه يك هفته از ساختن آن كذشته باشد استعمال نمايند و بعضى هفت درم پودنهء باغى در اين جوارش زياده كرده‌اند جوارش كمونى شيخ الرئيس ابو على بن سينا صنعت آن زيرهء كرمانى تازهء مدبر هفت اوقيه فلفل سه اوقيه زنجبيل چينى چهار اوقيه بورهء ارمنى ده درم كوفته و بيخته بعسل مصفّى سه وزن ادويه بسرشند جوارش كمونى به نسخهء صاحب ذخيره صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر يكمن فلفل زنجبيل از هريك نيمن بورهء ارمنى ده استار ادويه را كوفته و بيخته وزن نموده بعسل مصفّى سه وزن ادويه بسرشند [ جوارش كمونى بنسخهء صاحب حاوى صغير ] جوارش كمونى بنسخهء صاحب حاوى صغير يعنى محمد بن الياس نافع است از براى برودت معده و اروغ ترش و شهوة كلبى و فواق حادث از بسيارى بلغم و فضول و از براى برودت انثيين و حميات بلغمى و سوداوى صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر بريان كرده دو رطل فلفل سياه سه اوقيه زنجبيل چينى برك سداب در سايه خشك كرده از هريك چهار اوقيه بورهء ارمنى ده درم ادويه را كوفته و بيخته وزن نموده بعسل مصفى سه وزن ادويه بسرشند شربتى يك مثقال جوارش كمونى كبير به نسخهء حكيم صالح خان صنعت آن بكيرند زيرهء كرمانى مدبّر يك‌صد و هشتاد و هفت مثقال فلفل سياه نود مثقال زنجبيل سداب يابس از هريك پنجاه مثقال بورهء ارمنى دوازده مثقال همه را كوفته و بيخته با عسل مصفّى يك هزار و پانصد مثقال چرب نموده بر اجزا بيفزايند و در اين حال بر عسل نيز سه وزن تربد هم بيفزايند و آن را كمونى ملين نامند شربتى دو مثقال جوارش كمونى به نسخهء شفائى صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر پنجاه درم فلفل سياه پانزده درم برك سداب در سايه خشك كرده زنجبيل از هريك بيست درم بورهء ارمنى پنج درم عسل مصفى سه وزن مجموع ادويه بدستور مقرر مرتّب نمايند شربتى از دو درم تا دو مثقال [ جوارش كمونى به نسخهء صاحب تحفة المؤمنين ] جوارش كمونى به نسخهء صاحب تحفة المؤمنين نافع بجهة نفخ و رياح و از براى تقويت معده و دفع رطوبات آن صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر يك‌صد مثقال زنجبيل بيست مثقال فلفل برك سداب در سايه خشك كرده بورهء ارمنى از هريك دو مثقال ادويه را كوفته و بيخته و ليكن بسيار نرم بپزند و با عسل مصفى سه وزن ادويه بسرشند شربتى يك مثقال جوارش كمونى به نسخهء ديكر صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر يك‌صد درم فلفل زنجبيل بورهء ارمنى از هريك ده استار سداب خشك چهار درم ادويه را كوفته و بيخته و ليكن بسيار نرم نباشد و با انكبين كف كرفته بسرشند [ جوارش كمونى ديگر معده را گرم كند و بادها بشكند ] جوارش كمونى ديكر معده را كرم كند و بادها بشكند و اروغ ترش را ببرد و سدّه بكشايد و اكر كسى را قولنج باشد از ريح پيوسته اين جوارش را به كار برد از آن قولنج ايمن شود صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر يك‌صد درم زنجبيل بيست درم فلفل سياه دو درم افتيمون اقليطى سى درم بورهء نان هشت درم كوفته و بيخته با عسل مصفّى سه وزن ادويه بسرشند صنعت اين جوارش بنسخهء ديكر زيرهء كرمانى مدبّر يك‌صد درم زنجبيل بيست درم افتيمون هفت درم بورهء ارمنى بيست درم با عسل مصفّى سه وزن ادويه بسرشند [ جوارش كمونى به نسخهء ابن جزله ] جوارش كمونى به نسخهء ابن جزله نافع از براى سردى مزاج معده و احشا و جشاى ترش و شهوت كلبى و تبهاى بلغمى و سوداوى و سردى احشا و امعا كه از بسيارى بلغم باشد و فواق حادث از بسيارى بلغم و فضول و از براى سردى انثيين و كفته كه اين تركيب از روميان است صنعت آن كمون كرمانى مدبّر يكمن فلفل سياه سه اوقيه زنجبيل چهار اوقيه بورهء ارمنى ده درم برك سداب خشك چهار اوقيه كوفته و بيخته با سه وزن ادويه عسل كف كرفته تركيب نمايند و بعضى از اطبّا سليخه دارچينى قرفة الطيب قرنفل حب بلسان مصطكى از هريك چهار درم زياد كرده‌اند [ جوارش كمونى نافع از براى سردى معده و اروغ ترش و شهوت كلبى ] جوارش كمونى نافع از براى سردى معده و اروغ ترش و شهوت كلبى و حميات بلغمى و سوداوى فواق امتلائى و قيله صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر بريان نموده دو صد مثقال فلفل سياه بيست و دو مثقال نيم زنجبيل سى مثقال نيم زنجبيل سى مثقال بورهء ارمنى هفت و نيم مثقال سداب خشك سى مثقال عسل مصفى سه وزن مجموع ادويه بدستور مرتّب سازند و بعضى در اين جوارش دارچينى سليخه حبّ بلسان قرفه سنبل الطيب مصطكى از هريك دو مثقال نيم داخل كرده خوراكى از دو درم تا چهار درم [ جوارش كمونى مسهل تنقيه و تصفيهء معده كند ] جوارش كمونى مسهل تنقيه و تصفيهء معده كند و نافع است از براى امراض باردهء معده و بطلان ذوق و كثرت سيلان ريق كه سبب رطوبت معده باشد صنعت آن كمون كرمانى مدبّر بريان سى درم زنجبيل فلفل دارفلفل از هريك پنج درم تربد سفيد مدبّر پانزده درم فودنج سداب صعتر بورهء ارمنى از هريك دو درم نيم افتيمون ده درم عسل مصفّى سه وزن ادويه بدستور مقرر مرتّب نمايند شربتى از دو مثقال تا چهار مثقال جوارش كمونى ديكر صنعت آن زيرهء كرمانى مدبّر برك سداب در سايه خشك كرده فلفل سياه زنجبيل از هريك سى و پنج درم بورهء ارمنى ده درم كوفته و بيخته بعسل منزوع الرغوه سه وزن ادويه بسرشند شربتى يك مثقال جوارش كمونى كبير قلمى فرموده‌اند كه اين منقول از قرابادين حضرت سيّد و استاد حكما و اطبّا والد اين فقير محمد هادى علوى قدس سرّه است كه اكثر اين جوارش را به كار ميفرمودند و مؤلف آن فقير را معلوم نيست كه كيست نافع از براى سردى معده و جشاى حامض و تبهاى بلغمى و سوداوى و سرى و انثيين و قيلهء ريحى و فواق امتلائى و نفخ معده و شهوت كلبى و قولنج ريحى و استسقاى طبلى صنعت آن